Pielęgnacja i czyszczenie koni

Korzystając z dorobku i wiedzy polskiej przedwojennej kawalerii można wiele ciekawych wniosków wyciągnąć na temat pielęgnacji koni. Kawalerzyści przy trudnych warunkach, braku sprzętu i środków potrafili jak nikt inny zadbać o swoje wierzchowce. Poniżej przedstawiamy streszczone zabiegi z podręcznika dla oficerów kawalerii.

Higiena skóry – w skórze konia znajdują się pory czyli ujścia kanałów prowadzących do gruczołów łojowych i potowych. Czystość ujść jednych i drugich gruczołów jest niezbędna do swobodnego wyjścia łoju i potu jak również dwutlenku węgla.

Czyszczenie konia ma na celu mechaniczne usunięcie ze skóry brudu i otworzenia jej porów. Usuwa ze skóry szkodliwe wydaliny i ochrania konia przed chorobami skórnymi. Stare francuskie przysłowie powiada: „dobre posłanie i dobre czyszczenie znaczy tyle co połowa racji owsa”. Nie znaczy to oczywiście, że na dobrym posłaniu czy dobrze wyczyszczonemu koniowi wystarczy połowa racji.

W skórze kończy się cała masa nerwów, które pozostają w związku z ustrojem nerwowym „sympatycznym”, kierującym czynnością narządów wewnętrznych. Wobec tego podrażnienie tych nerwów skórnych powoduje reakcję w funkcjonowaniu tych narządów. Czyszczenie konia szczotką lub wierzchem ze słomy podnieca zakończenia nerwów skórnych, a przez to oddziałuje na ustrój „sympatyczny”, pobudzając go do energiczniejszego wpływu na funkcję narządów wewnętrznych. Toteż żołądek i jelita wskutek czyszczenia poruszają się energiczniej i wytwarzają więcej soków trawiennych, które łatwiej i prędzej przetrawiają pokarm usuwając się prędzej na zewnątrz.

Czyszczenie konia szczotką lub wiechciem powoduje przepływ krwi do skóry i gruczołów potowych, przez co zwiększa się transpiracja i przyspiesza się usuwanie z organizmu niepotrzebnych i szkodliwych pobocznych produktów przemiany materii. Czyszcząc konia szczotką a w szczególności wiechciem, masuje się również jego mięśnie i ścięgna, co przyspiesza w nich krążenie krwi, która te tkanki odżywia i odświeża.

Czyszczenie konia powinno odbywać się dwa razy dziennie rano i wieczorem. Czyszczenie powinno odbywać się na świeżym powietrzu a tylko w szczególnych warunkach atmosferycznych wewnątrz stajni. W tym celu na zewnątrz stajni do jej ścian wprawione są kółka, do których w trakcie czyszczenia konie należy przywiązać krótko. Konia, który opiera się czyszczeniu nie należy przywiązywać tylko musi go trzymać druga osoba za luźną uwięź oraz głosem i pieszczotą uspokajać.

Nigdy nie można czyścić konia podczas obrokowania ani też natychmiast po nim. Aby uniknąć szerzenia się chorób zakaźnych nie należy tej samej szczotki używać do czyszczenia innego konia.

Mycie koni – myje się konie tylko przy odpowiednio ciepłej temperaturze powietrza. Po wymyciu, przed wprowadzeniem do stanowiska, koń powinien być zupełnie osuszony. Mycie zabłoconych koni w czasie chłodu jest wzbronione. Po wymyciu koni siwych lub szpakowatych należy do opłukania używać wody z dodatkiem farbki lub sproszkowanego węgla drzewnego.

Kąpanie koni – kąpiel dla koni może się odbyć tylko przy temperaturze powietrza nie niższej niż +18C. Najlepszą porą jest pora przedwieczorna, na godzinę przed obrokowaniem lub rano, nigdy zaś w południe. Kąpać można w morzu, rzece lub jeziorze, względnie w dużych stawach. Nie można natomiast koni kąpać w sadzawkach. Do kąpieli należy wybierać miejsce niegłębokie z piaszczystym dnem i pochyłymi brzegami. Nigdy nie można kąpać konia zgrzanego i spoconego ani też natychmiast po obrokowaniu, jak również koni chorych, klaczy źrebnych ani karmiących. Nie należy koni trzymać w wodzie ponad 20 minut a jeśli koń pływa to ponad 10 min. Po wyjściu z kąpieli konie powinny być w ruchu aby się nie przeziębiły a do stajni mogą wrócić dopiero jak są całkowicie suche.

Toaleta kopyt – ma na celu usunięcie przyczyn mogących uszkodzić kopyta i polega na oczyszczeniu podeszwy i strzałki oraz na następnym obmywaniu kopyt za pomocą czystej wody po którym ich ściany poleruje się trąc suchą wełnianą szmatką. Podczas czyszczenia nie wolno skrobać ściany kopyta twardym przedmiotem, który niszczy polewę. W tym celu używa się tylko wody i szmaty lub wiechcia ze słomy. Nader ważną częścią kopyta jest strzałka, która łatwo ulega gniciu, a gnicie prowadzi do zwężenia się kopyta. Czuwanie nad zdrowym stanem strzałki należy do najważniejszych obowiązków obrządzającego.

Higiena zębów – zęby konia psują się bardzo rzadko, wobec czego nie wymagają specjalnych zabiegów uprzedzających to cierpienie. Anatomiczna jednak budowa szczęk konia jest stałym powodem nierównomiernego ścierania się powierzchni stykowej zębów przedtrzonowych i trzonowych i powstawania tak zwanych ostrych zębów. Są to ostre krawędzie powierzchni stykowych tych zębów. W czasie żucia ostre zewnętrzne krawędzie szarpią błonę śluzową policzków, wewnętrzne drażnią język. Ból zmusza konie do ostrożnego ruszania szczęką i językiem czyli do niedostatecznego żucia, co powoduje połykanie pokarmu źle przeżutego, szkodliwego dla konia. Wobec tego należy co pewien czas badać stan zębów konia i stępiać je, jeżeli są ostre za pomocą tarnika.

Masaż – jest to rozcieranie, rozgniatanie lub pobijanie (klepanie) tkanek, stosowane przez skórę. Ojczyzną masażu jest Ameryka, stąd ten zabieg też rozpowszechnił się po całym świecie. Wykonywać go należy zawsze w kierunku powrotu krwi do serca, czyli od kończyn do środka. Kończyny masuje się zawsze przez posuwanie w kierunku od dołu do góry. Działanie masażu jest doskonałe o ile wykonuje się go starannie i prawidłowo. Masaż zajął szczególne miejsce w higienie konia, gdyż znacząco podnosi dobrostan koni jeśli jest stosowany regularnie przed pracą a w szczególności po pracy.